|
|
|
Yazar
|
:
Ahmet KAVLAK
|
|
|
Türü |
:
|
|
Baskı Yılı |
:
2026
|
|
Sayı |
:
99
|
|
Sayfa |
:
20-38
|
|
DOI Number: |
:
|
| Cite : |
Ahmet KAVLAK , (2026). "YAPAY ZEKÂ" VE "BEN" KAVRAMI: FELSEFİ BİR ÇÖZÜMLEME. Route Education and Social Science Journal , 99, p. 20-38. Doi: 10.17121/ressjournal.3734.
|
|
14 12
|
Özet
Bu makale yapay zeka ile insan zihni arasındaki felsefi uçurumu incelemektedir. Önce temel kavramları (zeka, bilinç, akıl, irade, zevk ve acı) açıklığa kavuşturur ve zihinsel işlevsellikteki rollerini açıklar. Daha sonra tartışma, yapay zekanın bu kapasiteleri ne kadar taklit edebileceğini değerlendiriyor. John Searle'ün Çin Odası deneyi, sembol manipülasyonunun anlayış olmadan da doğru çıktılar üretebileceğini gösteriyor. Hubert Dreyfus, gerçek uzmanlığın; biçimsel kuralları aşan sezgi, bedenlenme ve bağlam duyarlılığına dayandığını savunur. David Chalmers'ın "zor sorun"u, öznel deneyimin (qualia) salt hesaplamalı açıklamalara neden direndiğini vurgular. Thomas Metzinger'in öz-model teorisi, bilincin öznenin içsel bir modelini varsaydığını ileri sürer. Daniel Dennett, karmaşık davranışları niyetsel duruş üzerinden yorumlarken, toplumsal güveni zedeleyen "sahte insanlar" konusunda uyarıda bulunur.Metin ayrıca hayvanlar ile insanları karşılaştırıyor ve Kant'ın özgürlüğün nedenselliği düşüncesinden yola çıkarak iradeyi ahlaki sorumluluğa bağlıyor. Dil ve sembolik düşünce, çocukluk döneminde ortaya çıkan zihin kuramı ile birlikte niteliksel bir fark yaratır; yapay zeka hız ve örüntü tanıma yeteneği gösterse de yaşanmış perspektiften, öznellikten ve anlamdan yoksundur. Sonuç olarak, hesaplama becerisi ile anlayış arasındaki uçurum devam etmektedir. Bu nedenle insan zihninin ayırt edici özelliği yalnızca bilişsel değil, aynı zamanda varoluşsaldır. İleri düzey yapay zeka sistemlerini değerlendirirken gelecekteki araştırmalar ve yönetim yaklaşımları bilinç, irade ve etik konularına odaklanmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Yapay zeka, felsefe, benlik, bilinç, irade.
Abstract
This article examines the philosophical gap between artificial intelligence and the human mind. It first clarifies core notions—intelligence, consciousness, reason, will, pleasure, and pain—and explains their roles in mental functioning. The discussion then assesses how far AI can emulate these capacities. John Searle’s Chinese Room suggests that symbol manipulation can yield correct outputs without understanding. Hubert Dreyfus argues that genuine expertise relies on intuition, embodiment, and context sensitivity, which exceed formal rules. David Chalmers’s “hard problem” highlights why subjective experience (qualia) resists purely computational accounts. Thomas Metzinger’s self‑model theory claims that consciousness presupposes an internal model of the subject. Daniel Dennett interprets complex behavior via the intentional stance yet warns about “counterfeit people” eroding social trust. The text also contrasts animals and humans and, drawing on Kant’s causality of freedom, anchors will in moral responsibility. Language and symbolic thought, together with the childhood emergence of theory of mind, mark a qualitative difference; although AI displays speed and pattern recognition, it lacks lived perspective, selfhood, and meaning. Consequently, the gap between computational prowess and understanding remains. The distinctiveness of the human mind is therefore not merely cognitive but existential. Future research and governance should address consciousness, agency, and ethics when evaluating advanced AI systems.
Keywords
Artificial intelligence, philosophy, self, consciousness, will
